Đạo đức thật hay đạo đức giả? | Thứ Tư Tuần XI Thường niên | Mt 6,1-6.16-18

Có những việc xem ra rất thánh thiện, nhưng lại có thể trở thành rất phàm tục. Bố thí, cầu nguyện, ăn chay vốn là những việc đạo đức cao quý. Thế nhưng, Đức Giêsu cảnh báo: nếu những việc ấy chỉ nhằm gây chú ý, xây dựng hình ảnh hay tìm lời khen, thì chúng không còn là con đường dẫn tới Thiên Chúa, mà trở thành một thứ “drama đạo đức” trên sân khấu cuộc đời. Thời nay, cám dỗ ấy càng tinh vi hơn.

Người ta có thể làm việc thiện để PR tên tuổi, quay clip từ thiện để tăng tương tác, tổ chức bác ái như một chiến dịch truyền thông, và đôi khi biến người nghèo thành phông nền cho hình ảnh của mình. Tin Mừng hôm nay đặt lại một câu hỏi rất mạnh: tôi đang làm việc đạo đức vì yêu mến Thiên Chúa và phục vụ tha nhân, hay để đánh bóng chính mình?

1. Khi việc đạo đức bị cái tôi chiếm dụng

Đức Giêsu cảnh giác: “Anh em hãy coi chừng, đừng phô trương công đức trước mặt thiên hạ để họ thấy” (c.1). Đó là thứ “đạo đức giả”.

Người “đạo đức giả” không chỉ là người xấu giả vờ tốt, nhưng còn là người làm điều tốt với một động cơ lệch hướng. Việc lành khi ấy không còn là tình yêu, mà trở thành một cách tự quảng cáo. Bố thí không còn hướng về người nghèo, nhưng hướng về ánh mắt đám đông. Cầu nguyện không còn là gặp gỡ Thiên Chúa, mà thành một màn trình diễn đạo đức. Ăn chay không còn để hoán cải, nhưng để người khác biết mình hy sinh.

Đó là bi kịch rất tinh vi: dùng điều thánh để nuôi điều phàm. Thánh Augustinô từng nói: “Kiêu ngạo biến cả nhân đức thành tội lỗi”. Một việc tốt có thể mất giá trị thiêng liêng không phải vì việc ấy nhỏ, nhưng vì trái tim bên trong đã không còn trong sạch.

2. Thiên Chúa không nhìn “hình ảnh”, nhưng nhìn trái tim

Đức Giêsu lặp đi lặp lại: “Cha của anh, Đấng thấu suốt những gì kín đáo, sẽ trả lại cho anh” (c.4). Con người thường nhìn bề ngoài; Thiên Chúa nhìn tận bên trong. Người đời ham nổi bật, thành tích và lời ca ngợi; còn Thiên Chúa nhìn vào ý hướng âm thầm của trái tim.

Điều đó không có nghĩa mọi việc tốt công khai đều sai. Chính Đức Giêsu từng nói: “Ánh sáng của anh em phải chiếu giãi trước mặt thiên hạ” (Mt 5,16). Vấn đề không phải là người khác có thấy hay không, nhưng là thấy để ai được tôn vinh. Nếu người khác thấy việc lành mà ngợi khen Thiên Chúa, đó là chứng tá. Nhưng nếu mọi sự chỉ quy về mình, thì việc lành đã bị cái tôi chiếm mất.

3. Đạo đức thật là biết quên mình

Bố thí, cầu nguyện và ăn chay đều nhằm giúp con người ra khỏi cái tôi. Bố thí giúp mở lòng trước tha nhân. Cầu nguyện giúp hướng lòng về Thiên Chúa. Ăn chay giúp làm chủ những ham muốn bản năng.

Nhưng nếu không tỉnh thức, cả ba việc ấy có thể bị đảo ngược: bố thí để được khen, cầu nguyện để được nể phục, ăn chay để được xem là đạo đức. Khi đó, điều đáng lẽ giúp ta thoát khỏi cái tôi lại trở thành nơi cái tôi ẩn náu tinh vi nhất. Thánh Phaolô nói rất mạnh: “Giả như tôi có đem hết gia tài cơ nghiệp mà bố thí… mà không có đức mến, thì cũng chẳng ích gì cho tôi” (1Cr 13,3). Điều quyết định giá trị của việc đạo đức không phải là độ lớn của hành động, nhưng là độ trong của tình yêu.

Có câu ngạn ngữ: “Bông lúa càng nặng hạt càng cúi xuống.” Người thánh thiện thật không cần làm cho mình nổi bật. Họ âm thầm, không tự quảng cáo, nhưng vẫn lan tỏa, vì “hữu xạ tự nhiên hương”.

4. “Họ đã được thưởng công rồi”

Đây là câu Đức Giêsu lặp lại nhiều lần trong đoạn Tin Mừng hôm nay. Nghe qua tưởng nhẹ nhàng, nhưng thật ra là một lời cảnh báo rất mạnh. Nếu phần thưởng lớn nhất của đời người chỉ là vài lời khen, vài tràng pháo tay hay một chút danh tiếng chóng qua, thì thật quá nhỏ bé.

Thánh Vịnh nói đầy chua xót: “Tuy họ lấy tên mình mà đặt cho miền này xứ nọ, nhưng ba tấc đất mới thật là nhà… (Tv 49,12).

Con người hôm nay rất sợ bị lãng quên, nên cố để lại tên mình trên các công trình xã hội và cả trong đời sống tôn giáo. Nhưng Đức Giêsu lại mời gọi một con đường khác: sống âm thầm trước mặt Thiên Chúa. Có những người cả đời không ai biết tên, nhưng cuộc đời họ lại tỏa sáng trước mặt Chúa hơn vô số người nổi tiếng.

Kết luận

Tin Mừng hôm nay không bảo ta bớt làm việc đạo đức, nhưng mời gọi thanh luyện động cơ khi làm việc đạo đức. Bởi cùng một việc bố thí, cầu nguyện hay ăn chay, có thể trở thành con đường nên thánh, nhưng cũng có thể biến thành chiếc gương để ta ngắm chính mình.

Người môn đệ đích thực không sống đạo để được chú ý, nhưng để Thiên Chúa được nhận biết. Không làm việc lành để xây dựng thương hiệu cá nhân, nhưng để tình yêu được lớn lên. Vì đạo đức thật không cần phô trương; chỉ cần một mình Thiên Chúa biết là đủ.

Lm. Thái Nguyên

https://giaophancantho.org/chi-tiet/dao-duc-that-hay-dao-duc-gia--thu-tu-tuan-xi-thuong-nien--mt-6161618