MỤC VỤ GIA ĐÌNH: GIA TRƯỞNG VÀ HIỀN MẪU

Chủ đề: GIA ĐÌNH “SỐNG SỨ MẠNG THỪA SAI-NĂM 2026”

Lm. Clêmentê Nguyễn Văn Lanh 

LỜI MỞ ĐẦU

Nếu cách đây vài thập niên, khi nói đến công cuộc loan báo Tin Mừng (truyền giáo), chúng ta thường nghĩ ngay đến hình ảnh các linh mục, tu sĩ dấn thân lên rừng xuống biển, đi đến những vùng đất xa xôi hẻo lánh để rao giảng Tin Mừng. Thì ngày nay, Giáo hội tái khẳng định một chân lý cốt lõi: Mỗi Kitô hữu từ bản chất đã là một nhà truyền giáo, và gia đình chính là mảnh đất khởi đầu cho sứ mạng cao cả ấy.

Trong Tông huấn Niềm vui của Tin Mừng (Evangelii Gaudium), Đức Thánh Cha Phanxicô đã nhấn mạnh: “Mỗi người Kitô hữu là một người môn đệ thừa sai tùy theo mức độ họ đã gặp gỡ tình yêu của Thiên Chúa trong Đức Giêsu Kitô” (EG, số 120). Đồng thời, ngài cũng khẳng định: “Gia đình không chỉ là đối tượng của việc mục vụ, nhưng còn là chủ thể tích cực của việc loan báo Tin Mừng”.

Ý thức đó càng trở nên sống động và khẩn thiết hơn bao giờ hết đối với Giáo phận Cần Thơ của chúng ta, nơi phần lớn giáo dân đang sống chan hòa giữa vùng sông nước Đồng bằng sông Cửu Long, chung sống hòa bình với đại đa số anh chị em thuộc các tôn giáo bạn như Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, Phật giáo Nam tông Khmer và cả những anh chị em chưa nhận biết Chúa. Chính vì thế, chủ đề mục vụ năm 2026 không dừng lại ở một khẩu hiệu lý thuyết, mà là một lời mời gọi dấn thân sâu sắc: “Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai; và mỗi gia đình là một tổ ấm truyền giáo”

I. GIA ĐÌNH LÀ ĐIỂM KHỞI ĐẦU CỦA SỨ MẠNG TRUYỀN GIÁO

Nhìn lại lịch sử cứu độ, chúng ta nhận ra một kế hoạch kỳ diệu của Thiên Chúa: Ngài không cứu độ con người một cách đơn lẻ, mà Ngài chọn gọi và thánh hóa họ thông qua định chế gia đình. Từ gia đình tổ phụ Abraham ở Cựu Ước cho đến Gia đình Thánh Gia Nazareth ở Tân Ước, gia đình luôn là cái nôi để chương trình của Thiên Chúa được thực hiện.

Giáo hội được xây dựng từ chính những tế bào nhỏ bé ấy. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, trong Tông hiến Familiaris Consortio, đã trìu mến gọi: “Gia đình là Giáo hội tại gia” (FC, số 21). Nếu Giáo hội toàn cầu mang sứ mạng truyền giáo từ bản chất, thì mỗi gia đình Kitô hữu cũng chia sẻ trọn vẹn sứ mạng đó.

Chính trong gia đình, cha mẹ là những nhà truyền giáo đầu tiên và không thể thay thế đối với con cái. Không một lớp giáo lý nào, không một vị giáo lý viên nào có thể thay thế người cha, người mẹ trong việc nắm lấy đôi tay nhỏ bé của con để dạy làm dấu Thánh Giá, dạy những lời kinh đầu đời, và gieo vào lòng chúng tình yêu dành cho Chúa và lòng bác ái với tha nhân.

Một đứa trẻ chỉ học giáo lý ở nhà thờ một tuần một giờ, nhưng các em học cách sống đạo từ cha mẹ từng ngày, từng phút. Nếu cha mẹ sống đạo sốt sắng, trung thực và yêu thương, đức tin của con cái sẽ tự động bén rễ sâu xa. Ngược lại, nếu chúng ta chỉ dạy con bằng lời nói suông mà thiếu đi đời sống chứng tá, bài giáo lý ấy sẽ trở nên vô hiệu. Gia đình chính là cuốn Tin Mừng sống động đầu tiên mà con cái đọc được mỗi ngày.

II. THỰC TRẠNG CÁC GIA ĐÌNH CÔNG GIÁO VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Để sống trọn vẹn sứ mạng môn đệ thừa sai, các gia đình tại Giáo phận Cần Thơ cần nhìn thẳng vào thực tế đời sống với những thuận lợi và thách đố đặc thù của vùng sông nước miền Tây.

1. Những thuận lợi (Nền tảng phù sa)

- Bản sắc văn hóa: Con người miền Tây luôn mang trong mình những đức tính nhân bản tuyệt vời. Đó là tình làng nghĩa xóm gắn bó khăng khít, đời sống chân chất, thật thà và lòng hiếu khách.

- Nền nếp đạo đức: Nhiều gia đình Công giáo nơi đây còn có một nền đạo đức bình dân sâu sắc: truyền thống giữ giờ kinh tối gia đình, lòng kính nhớ tổ tiên hòa quyện với niềm kính tin vào Thiên Chúa, và lòng quảng đại sẵn sàng sẻ chia. Đây chính là những mảnh đất màu mỡ, chuẩn bị sẵn cho hạt giống Tin Mừng trổ sinh hoa trái.

2. Những thách đố (Cơn sóng ngầm)

Tuy nhiên, làn sóng của thời đại cũng đang tràn vào từng bờ kênh, ngọn rạch, mang theo nhiều nguy cơ đối với gia đình:

- Thách đố về kinh tế và di cư: Áp lực mưu sinh khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh chia ly: vợ một nơi, chồng một ngả, con cái bỏ lại cho ông bà chăm sóc để lên các khu công nghiệp ở Bình Dương, Đồng Nai, TP. HCM hay nước ngoài để làm ăn. Sự xa cách địa lý làm rạn nứt tình cảm và khiến các gia đình mất đi giờ kinh nguyện chung. Nhiều người trẻ khi rời xa xứ đạo quê nhà, do thiếu sự nâng đỡ, đã dần bỏ lễ, ít lãnh nhận các Bí tích và xa rời Giáo hội.

- Thách đố từ công nghệ và mạng xã hội: Chiếc điện thoại thông minh mở ra thế giới kết nối vô tận, nhưng trớ trêu thay, lại làm mất đi sự kết nối thiêng liêng giữa các thành viên trong gia đình. Hình ảnh cả nhà ngồi chung một bàn ăn hay một phòng khách nhưng mỗi người nhìn chăm chăm vào một màn hình riêng biệt đã trở nên quá phổ biến.

- Khủng hoảng trong giáo dục gia đình: Cha mẹ quay cuồng với việc kiếm sống, vô tình phó mặc con cái cho Youtube, TikTok, Facebook hay các thuật toán của Trí tuệ nhân tạo (AI). Nếu cha mẹ không dành thời gian đồng hành, trò chuyện và định hướng, thì kẻ giáo dục tâm hồn và nhân cách của con em chúng ta sẽ là những thuật toán vô hồn trên internet.

III. GIA ĐÌNH TRUYỀN GIÁO BẰNG CÁCH NÀO?

Trước những thách đố ấy, chúng ta truyền giáo bằng cách nào? Chúa Giêsu không đòi hỏi chúng ta phải làm những công trạng vĩ đại vượt quá khả năng. Ngài chỉ phán: “Anh em là ánh sáng thế gian” (Mt 5,14). Bản chất của ánh sáng là không cần ồn ào, không cần giải thích, chỉ cần lặng lẽ tỏa sáng để xua tan bóng tối. Mỗi gia đình Công giáo có thể trở thành ngọn đèn sáng qua bốn phương diện cụ thể:

1. Truyền giáo bằng đời sống yêu thương, chung thủy

Điều mà anh chị em xung quanh nhìn vào và ghi nhớ sâu sắc không phải là chúng ta đọc bao nhiêu kinh hay đi lễ mấy lần, mà là cách chúng ta đối xử với nhau. Gia đình ấy có hạnh phúc không? Vợ chồng có tôn trọng, thủy chung không? Con cái có hiếu thảo, vâng lời không? Khi có bất hòa, họ có biết tha thứ cho nhau không?

Thánh Phaolô nhắc nhở: “Anh em hãy chịu đựng lẫn nhau và tha thứ cho nhau [...] Như Chúa đã tha thứ cho anh em, anh em cũng hãy tha thứ cho nhau” (Cl 3,13). Một gia đình hòa thuận, yêu thương chính là bài giảng có sức lay động mạnh mẽ nhất.

2. Truyền giáo bằng niềm vui Kitô giáo

Đức Thánh Cha Phanxicô đã cảnh báo rằng thế giới sẽ không thể được hoán cải bởi những nhà loan báo Tin Mừng có bộ mặt u sầu, ủ rũ (x. EG, số 10). Một gia đình Công giáo sống vui tươi, lạc quan trước mọi biến cố của cuộc đời sẽ tựa như một thỏi nam châm thu hút người khác. Có nhiều người xin tìm hiểu đạo không phải vì họ hiểu hết những giáo lý cao siêu, nhưng đơn giản vì họ khao khát có được niềm vui bình an như gia đình người Công giáo hàng xóm của họ.

3.Truyền giáo bằng lòng bác ái cụ thể

Tại vùng sông nước miền Tây, tinh thần Tin Mừng cần được chuyển hóa thành những hành động rất đỗi bình dị: một chén cơm nhường lúc thắt ngặt, một chuyến xuồng đưa người bệnh đi cấp cứu giữa đêm khuya, một bao gạo sớt chia, một ly nước mát ngày hè hay một lời hỏi thăm chân tình khi đau ốm. Chúa Giêsu đã dạy: “Ở điểm này, mọi người sẽ nhận biết anh em là môn đệ của Thầy: là anh em có lòng yêu thương nhau” (Ga 13,35). Khi chúng ta sống bác ái không phân biệt tôn giáo, người ta sẽ tự khắc tự hỏi: “Tại sao họ lại tốt như vậy?”, và đó là lúc Danh Chúa được tôn vinh.

4. Truyền giáo bằng sự hiện diện đón nhận

Có những người hàng xóm cả đời họ chưa từng và có lẽ không bao giờ bước chân vào nhà thờ. Nhưng họ lại gặp gỡ, tiếp xúc với chúng ta hằng ngày trên đồng ruộng, nơi chợ búa, bên bờ kênh. Họ không đọc Tin Mừng qua sách vở, họ đọc Tin Mừng qua chính cách sống, cách cư xử, sự công bằng và lòng nhân hậu của người Kitô hữu. Sự hiện diện tốt lành của chúng ta chính là nhịp cầu đưa họ đến gần Chúa.

IV. GIA ĐÌNH LÀ ÁNH SÁNG GIỮA XÃ HỘI HÔM NAY

Ánh sáng không cốt ở số lượng nhiều hay ít. Giữa một căn phòng tối tăm, chỉ cần một ngọn nến nhỏ được thắp lên cũng đủ để định hướng và xua tan sự u ám. Xã hội hôm nay đang đối diện với nhiều mảng tối đáng báo động: tỷ lệ ly hôn gia tăng, bạo lực gia đình, sự ích kỷ thực dụng, nạn gian dối trong làm ăn và sự vô cảm trước nỗi đau của tha nhân.

Giữa bối cảnh đó, gia đình Kitô hữu được mời gọi trở thành ánh sáng bằng việc đi ngược lại những trào lưu tiêu cực ấy. Chúng ta thắp lên ánh sáng của sự thủy chung trong hôn nhân, ánh sáng của lòng bao dung tha thứ, sự hiếu kính cha mẹ, trách nhiệm trong giáo dục con cái, sự trung thực trong kinh doanh và lòng trắc ẩn đối với người nghèo khổ. Đó chính là cách chúng ta thực thi lời mời gọi của Công đồng Vaticano II trong Sắc lệnh về Hoạt động Truyền giáo (Ad Gentes): “Gia đình Công giáo làm chứng cho Đức Kitô trước mặt thế gian bằng đời sống gắn bó với lề luật Chúa” (AG, số 19).

V. MỘT VÀI GỢI Ý THỰC HÀNH CHO CÁC GIA ĐÌNH

Để chủ đề mục vụ năm 2026 của Giáo phận thực sự thấm sâu và mang lại hoa trái trong đời sống thường ngày, mỗi gia đình chúng ta được mời gọi thực hiện 5 hành động cụ thể sau:

1. Duy trì giờ kinh tối gia đình: Dù bận rộn đến đâu, hãy dành ra 10–15 phút mỗi tối để cả nhà cùng ngồi lại bên bàn thờ Chúa. Giờ kinh là lúc mọi người tạm gác lại lo toan để gặp gỡ Chúa và lắng nghe, hòa giải với nhau.

2. Cùng nhau tham dự Thánh lễ Chúa nhật: Không chỉ đi lễ riêng lẻ, hãy cố gắng để cả gia đình cùng đi bên nhau. Sau Thánh lễ, trong bữa cơm ngày Chúa nhật, cha mẹ có thể gợi ý cho con cái chia sẻ một câu Lời Chúa hoặc một ý tưởng sâu sắc từ bài giảng của cha sở.

3. Thiết lập "Giờ không công nghệ": Hãy quy định những khoảng thời gian hoàn toàn không sử dụng điện thoại, đặc biệt là trong bữa cơm gia đình và giờ cầu nguyện, để các thành viên có cơ hội đối thoại trực tiếp và lắng nghe nhau.

4. Thực thi một việc bác ái chung: Mỗi tháng, cả gia đình cùng tiết kiệm để làm một công việc bác ái: có thể là đi thăm một người già neo đơn, giúp đỡ một gia đình khó khăn trong xóm, hoặc nâng đỡ một học sinh nghèo hiếu học.

5. Mở rộng vòng tay đón tiếp: Mạnh dạn mời những người bạn, người hàng xóm chưa biết Chúa đến chung vui hoặc tham dự một vài sinh hoạt mang tính cộng đồng của họ đạo như dịp lễ Giáng Sinh, Phục Sinh, các hội chợ thiện nguyện hay các buổi liên hoan gia đình.

KẾT LUẬN

Mảnh đất miền Tây Nam Bộ của chúng ta được thiên nhiên ban tặng những dòng sông lớn như sông Tiền, sông Hậu cuồn cuộn phù sa. Thế nhưng, để dòng nước ngọt ngào ấy có thể chảy đến và làm tươi mát từng bờ lúa, vườn cây, nó buộc phải luồn lách qua hệ thống hàng ngàn con kênh rạch, mương nhỏ.

Công cuộc loan báo Tin Mừng cũng như dòng sông ấy vậy. Ơn cứu độ của Chúa không chỉ tuôn đổ qua các đại lễ long trọng nơi nhà thờ, mà cần phải được dẫn đi qua từng “con kênh nhỏ” chính là mỗi gia đình Kitô hữu chúng ta. Khi một gia đình biết sống yêu thương, cầu nguyện, tha thứ và phục vụ, gia đình ấy đang âm thầm làm công việc của một con kênh: dẫn nguồn nước ân sủng và tình yêu của Thiên Chúa đến tận các ngõ ngách sâu kín nhất của cuộc đời.

Ước gì mỗi gia đình công giáo trong Giáo phận Cần Thơ chúng ta luôn ý thức được thiên chức là một “Giáo hội tại gia” sống động. Để từ những mái ấm đơn sơ nơi vùng sông nước này, ánh sáng của Đức Kitô sẽ không ngừng lan tỏa, sưởi ấm các xóm làng, kinh rạch và ruộng đồng.

Nguyện xin Chúa ban ơn để chủ đề mục vụ năm 2026 biến thành nhịp đập con tim và chương trình sống mỗi ngày của chúng ta: Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai. Mỗi gia đình là một ngọn đèn sáng. Và khi hàng vạn ngọn đèn gia đình cùng đồng loạt thắp lên, toàn thể Giáo phận Cần Thơ sẽ thực sự trở thành ánh sáng cho trần gian, “để thiên hạ thấy những công việc tốt đẹp các con làm, mà tôn vinh Cha các con, Đấng ngự trên trời” (Mt 5,16).

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Thánh Kinh (Cựu Ước và Tân Ước) – Bản dịch của Nhóm Phiên dịch Các Giờ Kinh Phụng vụ.
2. Công đồng Vaticanô II, Sắc lệnh về Hoạt động Truyền giáo của Giáo hội (Ad Gentes), 1965.
3. Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, Tông huấn về những bổn phận của gia đình Kitô hữu (Familiaris Consortio), 1981.
4. Đức Giáo hoàng Phanxicô, Tông huấn Niềm vui của Tin Mừng (Evangelii Gaudium), 2013.
5. Đức Giáo hoàng Phanxicô, Tông huấn Niềm vui của Tình yêu (Amoris Laetitia), 2016.
6. Tòa Giám mục Giáo phận Cần Thơ, Định hướng Mục vụ năm 2026.