LƯU Ý VỀ BỐ TRÍ ẢNH TƯỢNG, TRANG TRÍ VÀ GIỮ GÌN SỰ THÁNH THIÊNG TRONG NHÀ THỜ CÔNG GIÁO

PHỤNG VỤ599 lượt xem

In

LƯU Ý VỀ BỐ TRÍ ẢNH TƯỢNG, TRANG TRÍ VÀ GIỮ GÌN SỰ THÁNH THIÊNG TRONG NHÀ THỜ CÔNG GIÁO

Châm ngôn: ĐẸP – TRANG NGHIÊM – HÀI HÒA – HƯỚNG VỀ CHÚA

Lm. Clêmentê Nguyễn Văn Lanh

LỜI DẪN: TỪ NHỮNG BIỂU HIỆN THỰC TẾ

Trong những năm gần đây, với lòng đạo đức nhiệt thành và điều kiện vật chất khá giả, nhiều nhà thờ đã được quan tâm đầu tư trang trí và tôn tạo. Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực tốt đẹp đó, đã xuất hiện một số biểu hiện lệch lạc, vô tình làm mất đi vẻ đẹp cao quý và bầu khí thánh thiêng của nơi thờ phượng. Những thực tế đáng lưu ý bao gồm:

  1. Về trang trí và bố trí ảnh tượng

- Trưng bày chồng chéo ảnh tượng: Đặt quá nhiều ảnh tượng cùng một vị thánh trong cùng một không gian (ví dụ: hai, ba tượng Đức Mẹ với các tước hiệu khác nhau, nhiều tượng Thánh Giuse, nhiều tượng Thánh Tâm...) xung quanh cung thánh, trên bàn thờ hoặc trước giảng đài.

- Trang trí rườm rà, lòe loẹt: Giăng dây cờ, dây đèn LED nhấp nháy, ngôi sao, kim tuyến, áp-phích, băng-rôn, khẩu hiệu chi chít trong cung thánh và gian nhà thờ, vô tình che khuất Thánh giá, bàn thờ và Nhà Tạm.

- Biến cung thánh thành sân khấu: Lắp đặt màn hình LED quá lớn, đèn màu sân khấu hoặc trang trí mang phong cách hội trường, khiến cộng đoàn dễ bị chi phối bởi hình thức bên ngoài hơn là mầu nhiệm thánh đang cử hành.

- Tự ý đưa tượng mới vào không gian thánh: Tự ý rước hoặc đặt các tượng mới, kiệu rước vào cung thánh mà không qua sự phân định mục vụ, khiến cung thánh trở thành nơi trưng bày hoặc kho chứa tượng.

  1. Về thái độ tham dự phụng vụ

- Sử dụng điện thoại trong Thánh lễ: Nghe điện thoại, nhắn tin hoặc lướt mạng xã hội ngay trong giờ phút linh mục giảng lễ hay lúc truyền phép.

- Biến Thánh lễ thành buổi ghi hình: Dùng điện thoại cá nhân quay phim, chụp ảnh, livestream, đi lại tìm góc chụp hoặc bật đèn flash ngay trong phần Phụng vụ Thánh Thể.

- Tham dự hời hợt, thiếu ý thức: Ngồi ngoài sân, ngoài hành lang nói chuyện riêng khi Thánh lễ đang diễn ra; đi trễ về sớm như một thói quen, coi thường việc “tham dự trọn vẹn” Thánh lễ; hoặc đứng ngoài cổng nhà thờ cốt để “cho xong bổn phận”.

Những hiện tượng trên phản ánh thực trạng chúng ta đang dần đánh mất ý thức cốt lõi: "Nhà của Ta sẽ được gọi là nhà cầu nguyện" (Mc 11,17) và "Thiên Chúa là Thần Khí, và những kẻ thờ phượng Người phải thờ phượng trong Thần Khí và sự thật" (Ga 4,24).

Vì lòng yêu mến vẻ đẹp Nhà Chúa và mong muốn giúp cộng đoàn gặp gỡ Đức Kitô trọn vẹn hơn. Dựa trên nền tảng giáo huấn của Hội Thánh, xin gợi lên một vài lưu ý sau:

I. NGUYÊN TẮC NỀN TẢNG CỦA HỘI THÁNH

- Công đồng Vaticanô II dạy: "Việc duy trì tập tục đặt ảnh tượng thánh trong nhà thờ để tín hữu tôn kính vẫn được duy trì, nhưng phải được trưng bày với số lượng vừa phải và theo một trật tự thích hợp, để không gây ngỡ ngàng cho tín hữu, cũng không dung túng những hình thức sùng kính lệch lạc" (Hiến chế Sacrosanctum Concilium - SC 125).

- Bộ Giáo luật quy định: "Cổ võ việc tôn kính các ảnh tượng thánh, nhưng phải với số lượng vừa phải và theo trật tự thích hợp" (Đan điều 1188).

- Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (QCSL) là luật chung buộc toàn thể Hội Thánh tuân thủ:

- "Không được gia tăng số lượng ảnh tượng cách tùy tiện" (QCSL 125).

- Thông thường chỉ nên có một ảnh tượng của cùng một vị Thánh trong nhà thờ (QCSL 125c).

- "Trên bàn thờ chỉ đặt những gì cần thiết cho việc cử hành Thánh lễ" (QCSL 306).

- "Phải có Thánh giá với tượng Chúa Kitô chịu đóng đinh đặt trên hoặc gần bàn thờ, tại nơi cộng đoàn dễ dàng nhìn thấy" (QCSL 308). (Đã có Thánh giá với tượng Chúa Kitô chịu đóng đinh treo nơi cung thánh rồi, thì không cần đặt thánh giá trên bàn thờ)

Nguyên tắc vàng: MỘT THÁNH GIÁ-MỘT VỊ THÁNH – MỘT HÌNH ẢNH TIÊU BIỂU – MỘT VỊ TRÍ XỨNG HỢP.

II. CHẤN CHỈNH VIỆC TRANG TRÍ

Vẻ đẹp mà Hội Thánh mong muốn là noble beauty – vẻ đẹp cao quý, đơn sơ và thánh thiêng (SC 124), chứ không phải sự phô trương bề ngoài.

  1. Quy định chung

- Phù hợp mùa phụng vụ: Mùa Vọng và Mùa Chay mang tính tiết chế, thanh đạm; Mùa Giáng Sinh và Phục Sinh diễn tả niềm vui nhưng vẫn giữ sự trang nghiêm (QCSL 305).

- Kiểm soát ánh sáng và vật dụng: Tuyệt đối không dùng đèn LED nhấp nháy nhiều màu, ngôi sao, dây kim tuyến hay dây cờ giăng chằng chịt trong cung thánh.

- Loại bỏ hình ảnh thế tục: Không treo pano, áp-phích, băng-rôn, khẩu hiệu quảng cáo hoặc hình ảnh cổ động mang tính trần tục trong nhà thờ, đặc biệt là trong khu vực cung thánh.

- Bảo đảm không gian trung tâm: Không trang trí che khuất bàn thờ, giảng đài, Thánh giá và Nhà Tạm, đây là những trung tâm cử hành phụng vụ (QCSL 277).

  1. Áp dụng thực tế tại Việt Nam

Cần vượt qua quan niệm "càng nhiều, càng to, càng sáng thì càng đẹp, càng tỏ lòng sốt sắng". Một ngôi nhà thờ đẹp thực sự không nằm ở số lượng hoa đèn rực rỡ, mà ở việc tạo được bầu khí thinh lặng giúp con người dễ dàng cầu nguyện.

III. CHẤN CHỈNH VIỆC BỐ TRÍ ẢNH TƯỢNG

Đây là điểm cần được chấn chỉnh kịp thời và nghiêm túc:

  1. Trong cung thánh

- Cung thánh chỉ dành cho bàn thờ, giảng đài, ghế chủ tọa và Thánh giá. "Cung thánh phải được phân biệt với gian giáo dân" (QCSL 295). Do đó, không đặt tượng Đức Mẹ, Thánh Giuse hay các Thánh trong cung thánh, trừ khi đó là thiết kế kiến trúc nguyên thủy của nhà thờ và đã được Đấng Bản quyền (Giám mục) chuẩn y.

- Tuyệt đối không vì lý do "cho cân đối hai bên" mà đặt một bên tượng Đức Mẹ, một bên tượng Thánh Giuse rồi tiếp tục bày biện thêm nhiều tượng khác xung quanh.

  1. Trong toàn bộ nhà thờ

- Chỉ duy trì một tượng Đức Mẹ tại một vị trí xứng hợp nhất để cộng đoàn sùng kính.

- Chỉ duy trì một tượng Thánh Giuse tại một vị trí xứng hợp.

- Các tượng trùng lặp, tượng kiệu rước hoặc tượng chưa có vị trí cố định nên được bố trí tại các bàn thờ phụ bên cạnh (QCSL 129), tại hành lang, phòng nguyện riêng hoặc trong khuôn viên bên ngoài một cách hài hòa, có mái che xứng đáng.

- Bàn thờ chính không phải là không gian trưng bày tượng ảnh. Không đặt bất cứ tượng nào trên mặt bàn thờ.

Nhắc nhở: Các Thánh không bao giờ cạnh tranh với Đức Kitô, mà các Thánh luôn là những nhịp cầu dẫn dắt chúng ta đến với Ngài (x. Hiến chế Lumen Gentium - LG 62).

IV. CHẤN CHỈNH THÁI ĐỘ THAM DỰ THÁNH LỄ

Thánh lễ đòi hỏi sự tham dự "ý thức, tích cực và trọn vẹn" (SC 11, 14). Đi trễ về sớm, đứng ngoài nói chuyện hay sử dụng điện thoại là những hành vi đi ngược lại với tinh thần phụng vụ.

  1. Về việc sử dụng điện thoại, chụp hình và quay phim

- Mọi tín hữu khi bước vào nhà thờ phải tắt nguồn điện thoại hoặc chuyển sang chế độ im lặng hoàn toàn.

- Trong giờ Thánh lễ, tuyệt đối cấm:

* Nghe, gọi điện thoại, nhắn tin hoặc lướt mạng xã hội.

* Dùng điện thoại cá nhân để chụp hình, quay phim, livestream hoặc ghi âm.

* Di chuyển trong nhà thờ để tìm góc chụp, tiến vào cung thánh chụp hình hoặc bật đèn flash.

* “Khi cầu nguyện, anh em hãy vào phòng, đóng cửa lại, và cầu nguyện cùng Cha của anh em, Đấng hiện diện nơi kín đáo.” (Mt 6,6)

* Chỉ Ban Truyền thông được Cha xứ ủy quyền mới được tác nghiệp; phải đứng ở vị trí cố định, kín đáo và không gây chia trí cho cộng đoàn. Nguyên tắc cốt lõi: Truyền thông phục vụ phụng vụ, chứ không làm gián đoạn phụng vụ.

  1. Về việc đi trễ, về sớm và vị trí tham dự

- Đi trễ về sớm: Thánh lễ là một hành vi trọn vẹn từ dấu Thánh giá đầu lễ đến phép lành cuối lễ. Ai cố tình bỏ một phần đáng kể của Thánh lễ mà không có lý do chính đáng thì chưa chu toàn bổn phận (GL 1248). Thói quen đi lễ trễ 15-20 phút hay ra về ngay sau khi rước lễ thể hiện sự thiếu tôn trọng Hy tế Thánh Thể.

- Ngồi ngoài nhà thờ: Nhà thờ là không gian quy tụ cộng đoàn. Trừ khi nhà thờ quá tải, mọi tín hữu phải vào bên trong để tham dự. Những ai ngồi ngoài do khách quan bắt buộc phải giữ thinh lặng tuyệt đối, tránh nói chuyện hay hút thuốc.

- “Ở đâu có hai ba người họp lại nhân danh Thầy, thì có Thầy ở giữa họ.” (Mt 18,20). Sự hiện diện chung trong một không gian thánh thiêng diễn tả trọn vẹn mầu nhiệm hiệp thông.

V. KỶ LUẬT CHUNG

Theo các điều khoản của Bộ Giáo luật (GL 1216, 1220, 1189): Mọi công việc xây dựng, sửa chữa, bố trí mới hoặc phục chế ảnh tượng có giá trị lịch sử, nghệ thuật đều bắt buộc phải có sự cho phép của Đấng Bản quyền.

Do đó, các cá nhân, hội đoàn, Ban Phụng vụ hay Ban Trang trí không được tự ý đưa tượng ảnh mới vào, di chuyển tượng, thay đổi kết cấu cung thánh hay treo băng-rôn cố định. Mọi thay đổi đều phải được sự chấp thuận của Cha xứ.

VI. KHẨU QUYẾT ĐỂ GHI NHỚ VÀ THỰC HÀNH

* 5 KHÔNG

  1. Không cầu kỳ, lòe loẹt.
  2. Không trùng lặp tượng ảnh tùy tiện.
  3. Không chất đầy tượng trong cung thánh.
  4. Không giăng băng-rôn, đèn LED, dây cờ trong nhà thờ.
  5. Không dùng điện thoại, chụp hình, quay phim trong Thánh lễ.

* 5 CÓ

  1. Có đơn sơ, hài hòa.
  2. Có trật tự, tiết chế.
  3. Có thinh lặng, cầu nguyện.
  4. Có tham dự trọn vẹn, đúng giờ.
  5. Có hướng về Chúa.

* 3 CÂU TÂM NIỆM

  1. TRANG TRÍ để tôn vinh Chúa, chứ không phô trương.
  2. ẢNH TƯỢNG để dẫn đến Chúa, chứ không che khuất Chúa.
  3. THAM DỰ để gặp gỡ Chúa, chứ không phải để trình diễn.

KẾT LUẬN

Nhà thờ đẹp nhất không phải là nơi có nhiều đèn nhất hay nhiều tượng nhất, mà là nơi mà ngay khi bước vào, người ta lập tức cảm nhận được sự thinh lặng thánh thiêng, ngước nhìn lên là thấy Thánh giá Chúa Kitô nổi bật, và tâm hồn được thúc đẩy hướng thượng để cầu nguyện.

Xin cho mỗi ngôi nhà thờ của chúng ta luôn thực sự là Nhà Cầu Nguyện, giúp mọi tín hữu ngày càng yêu mến và gắn bó sâu đậm hơn với Thiên Chúa.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Kinh Thánh: Ga 4,24; Mt 6,6; Mt 18,20; Mc 11,17; Pl 1,21.
  2. Công đồng Vaticanô II: Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC) 11, 14, 122–128; Hiến chế Lumen Gentium (LG) 62.
  3. Bộ Giáo luật 1983: Các điều 1188–1190; 1216; 1220–1222; 1248.
  4. Quy chế Tổng quát Sách lễ Rôma (QCSL/GIRM 2002): Các số 122–129, 295–308.
  5. Bộ Phụng tự và Kỷ luật Bí tích: Huấn thị Redemptionis Sacramentum (2004).